Bao bì ngày nay xuất hiện ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống, từ thực phẩm, đồ uống, dược phẩm, mỹ phẩm đến hàng tiêu dùng và sản phẩm công nghiệp. Tuy nhiên, trước khi trở thành những cấu trúc bao bì hiện đại với nhiều lớp vật liệu, công nghệ in và thiết kế như hiện nay, con người đã trải qua một quá trình rất dài để tìm ra những phương thức chứa đựng, bảo quản và vận chuyển hàng hóa phù hợp.

Từ lá cây, da thú, đồ gốm, thủy tinh cho đến giấy, kim loại và nhựa, mỗi giai đoạn phát triển của bao bì đều gắn với nhu cầu bảo quản và trao đổi hàng hóa của con người.

Cùng BMP Group tìm hiểu lịch sử hình thành và phát triển của ngành bao bì qua bài viết dưới đây.

Những vật liệu tự nhiên như lá cây được xem là một trong các hình thức bao gói sơ khai của con người.

Bao bì ra đời từ khi nào?

Khái niệm bao bì đã xuất hiện từ rất sớm, trước khi con người có các dây chuyền sản xuất hay vật liệu công nghiệp.

Trong đời sống cổ đại, con người sử dụng những vật liệu có sẵn trong tự nhiên như:

• Lá cây.
• Vỏ cây.
• Da thú.
• Sợi thực vật.
• Tre, nứa.
• Gỗ.

Những vật liệu này được dùng để tạo thành giỏ, túi, sọt hoặc vật chứa phục vụ việc:

• Thu gom thực phẩm.
• Mang theo sản phẩm khi săn bắt và hái lượm.
• Bảo quản hạt giống.
• Vận chuyển hàng hóa.

Ở giai đoạn đầu, chức năng của bao bì chủ yếu là chứa đựng và vận chuyển.

Khi nhu cầu bảo quản thực phẩm và hàng hóa ngày càng phức tạp, con người bắt đầu tìm kiếm những loại vật liệu có khả năng bảo vệ sản phẩm tốt hơn.

Sự xuất hiện của bao bì gốm

Đồ gốm là một trong những bước tiến quan trọng trong lịch sử vật chứa.

So với lá cây hoặc giỏ đan, đồ gốm có khả năng:

• Chứa sản phẩm dạng rắn.
• Chứa chất lỏng.
• Bảo quản thực phẩm trong thời gian dài hơn.
• Tạo thành nhiều hình dạng khác nhau.

Các loại:

• Chén.
• Bình.
• Chum.
• Vại.
• Lọ.

dần trở thành những vật chứa phổ biến trong đời sống.

Tuy nhiên, gốm có nhược điểm là tương đối nặng và dễ vỡ khi bị va đập mạnh.

Bao bì thủy tinh và bước tiến trong bảo quản

Sau gốm, thủy tinh trở thành một vật liệu quan trọng trong quá trình phát triển của bao bì.

Thủy tinh có nhiều đặc tính phù hợp với việc chứa đựng sản phẩm như:

• Không thấm.
• Bề mặt tương đối trơ với nhiều sản phẩm.
• Có thể tạo thành chai, lọ với nhiều kiểu dáng.
• Có thể tái sử dụng hoặc tái chế trong những hệ thống phù hợp.

Vì vậy, thủy tinh được ứng dụng rộng rãi trong các ngành:

• Đồ uống.
• Thực phẩm.
• Dược phẩm.
• Mỹ phẩm.

Ngày nay, dù nhiều vật liệu mới đã xuất hiện, chai và lọ thủy tinh vẫn được sử dụng cho những sản phẩm yêu cầu tính thẩm mỹ hoặc đặc tính bảo quản riêng.

Sự ra đời và phát triển của bao bì giấy

Sự xuất hiện của giấy mở ra một giai đoạn phát triển mới cho ngành bao bì.

So với các vật liệu cứng như gốm hoặc thủy tinh, giấy có nhiều ưu điểm:

• Khối lượng nhẹ hơn.
• Dễ vận chuyển.
• Dễ gia công.
• Dễ in ấn.
• Có thể tái chế trong nhiều trường hợp.

Qua thời gian, bao bì giấy tiếp tục được phát triển thành nhiều dạng khác nhau như:

• Túi giấy.
• Hộp giấy.
• Thùng carton.
• Giấy Kraft.
• Giấy ghép với những vật liệu khác.

Việc kết hợp giấy với màng polymer hoặc những lớp chức năng khác cũng giúp mở rộng phạm vi ứng dụng của loại vật liệu này.

Bao bì kim loại xuất hiện

Kim loại cũng trở thành một vật liệu quan trọng trong lịch sử ngành bao bì.

Những vật liệu như:

• Sắt.
• Thép.
• Thiếc.
• Nhôm.

được sử dụng để sản xuất các loại:

• Lon.
• Hộp.
• Thùng.
• Chai hoặc bình chuyên dụng.

Một ưu điểm quan trọng của bao bì kim loại là độ bền cơ học và khả năng tạo hàng rào bảo vệ tốt.

Tuy nhiên, chi phí nguyên liệu và trọng lượng của từng loại kim loại có thể ảnh hưởng đến phạm vi sử dụng.

Bao bì nhôm

Nhôm từng có chi phí sản xuất cao trong giai đoạn đầu.

Khi công nghệ luyện và gia công nhôm được cải thiện, vật liệu này dần được ứng dụng rộng hơn trong ngành bao bì.

Ngày nay, nhôm có thể xuất hiện dưới nhiều dạng như:

• Lon.
• Khay.
• Lá nhôm.
• Lớp foil trong cấu trúc bao bì phức hợp.

Bao bì nhựa và sự phát triển mạnh của vật liệu polymer

Một thay đổi lớn khác trong lịch sử bao bì là sự xuất hiện của vật liệu polymer tổng hợp.

Sự phát triển của nhựa giúp ngành bao bì có thêm nhiều lựa chọn về:

• Độ mềm dẻo.
• Khả năng tạo hình.
• Khối lượng nhẹ.
• Khả năng chống ẩm.
• Khả năng hàn kín.
• Chi phí sản xuất.
• Khả năng in và ghép.

Các vật liệu phổ biến ngày nay có thể kể đến:

• PE.
• PP.
• PET.
• BOPP.
• CPP.
• PA.

Tùy đặc tính của từng loại, vật liệu có thể được sử dụng riêng lẻ hoặc kết hợp thành cấu trúc nhiều lớp.

Từ bao bì đơn lớp đến bao bì màng mềm phức hợp

Sự phát triển của công nghệ vật liệu đã giúp ngành bao bì chuyển từ những cấu trúc tương đối đơn giản sang các hệ thống nhiều lớp.

Một loại vật liệu có thể có ưu điểm về độ bền nhưng chưa đủ khả năng chống ẩm. Một vật liệu khác có khả năng cản khí tốt nhưng chưa phù hợp với việc hàn kín.

Do đó, các vật liệu có thể được kết hợp để tận dụng đặc tính của từng lớp.

Ví dụ, cấu trúc bao bì màng mềm hiện đại có thể kết hợp:

• PET.
• BOPP.
• PE.
• CPP.
• PA.
• Màng nhôm.
• Màng metalize.

Từ đó tạo ra cấu trúc phù hợp với từng yêu cầu về:

• Cản ẩm.
• Cản khí.
• Chịu nhiệt.
• Hàn kín.
• Độ bền.
• Chất lượng in.
• Hình thức sản phẩm.

Bao bì ngày nay được sản xuất từ nhiều loại vật liệu và cấu trúc khác nhau.

Bạn có thể tham khảo: Bao bì Retort là gì? Đặc điểm, ứng dụng và cách lựa chọn phù hợp

Bao bì ngày nay không chỉ có chức năng chứa đựng

Ở giai đoạn sơ khai, bao bì chủ yếu phục vụ việc chứa và vận chuyển.

Ngày nay, chức năng của bao bì đã được mở rộng đáng kể.

Một sản phẩm bao bì có thể đồng thời thực hiện nhiều vai trò:

Bảo vệ sản phẩm

Bao bì giúp hạn chế tác động từ:

• Độ ẩm.
• Oxy.
• Ánh sáng.
• Bụi bẩn.
• Va đập.
• Các yếu tố bên ngoài khác.

Hỗ trợ vận chuyển

Bao bì giúp sản phẩm dễ:

• Xếp chồng.
• Lưu kho.
• Vận chuyển.
• Phân phối.

Cung cấp thông tin

Bao bì có thể thể hiện:

• Tên sản phẩm.
• Thành phần.
• Hạn sử dụng.
• Hướng dẫn sử dụng.
• Thông tin nhà sản xuất.
• Mã truy xuất.

Hỗ trợ marketing

Màu sắc, kiểu dáng và chất lượng in giúp sản phẩm:

• Thu hút sự chú ý.
• Truyền tải hình ảnh thương hiệu.
• Tạo sự khác biệt trên kệ hàng.

Nâng cao trải nghiệm sử dụng

Các cấu trúc như:

• Zipper.
• Đường xé.
• Vòi rót.
• Đáy đứng.
• Van.

giúp bao bì tiện lợi hơn với người sử dụng.

Các cách phân loại bao bì hình thành trong quá trình phát triển

Song song với sự phát triển của vật liệu và công nghệ, bao bì cũng được phân loại theo nhiều tiêu chí.

Phân loại theo công dụng

Bao bì trực tiếp

Bao bì trực tiếp tiếp xúc hoặc chứa sản phẩm và thường đi cùng hàng hóa đến tay người dùng.

Ví dụ:

• Túi thực phẩm.
• Chai nước.
• Hộp mỹ phẩm.

Bao bì vận chuyển

Bao bì vận chuyển được sử dụng để bảo vệ một hoặc nhiều sản phẩm trong quá trình:

• Lưu kho.
• Xếp dỡ.
• Vận chuyển.
• Phân phối.

Ví dụ phổ biến là thùng carton hoặc các loại bao vận chuyển.

Phân loại theo tính chất vật lý

Bao bì cứng

Bao bì cứng có khả năng duy trì hình dạng tương đối ổn định khi chịu các tác động thông thường.

Ví dụ:

• Chai thủy tinh.
• Lon kim loại.
• Hộp nhựa cứng.
• Một số dạng hộp carton.

Bao bì mềm

Bao bì mềm có thể biến dạng theo sản phẩm hoặc lực tác động.

Ví dụ:

• Túi màng ghép.
• Bao nhựa.
• Túi zipper.
• Một số dạng màng cuộn.

Bao bì mềm được sử dụng rộng rãi cho nhiều loại:

• Thực phẩm.
• Bột.
• Hạt.
• Đồ uống.
• Mỹ phẩm.
• Sản phẩm chăm sóc cá nhân.

Phân loại theo số lần sử dụng

Bao bì sử dụng một lần

Đây là các loại bao bì được thiết kế chủ yếu để hoàn thành một chu kỳ chứa đựng và phân phối sản phẩm.

Bao bì có thể tái sử dụng

Một số cấu trúc được thiết kế để sử dụng nhiều lần nếu điều kiện kỹ thuật và vệ sinh cho phép.

Ví dụ:

• Thùng vận chuyển.
• Chai có hệ thống thu hồi.
• Hộp hoặc container công nghiệp.

Khả năng tái sử dụng phụ thuộc vào vật liệu, thiết kế và hệ thống thu hồi thực tế.

Phân loại theo vật liệu chế tạo

Bao bì gỗ

Gỗ thường được sử dụng cho:

• Thùng.
• Hòm.
• Pallet.

Ưu điểm là có khả năng chịu tải tương đối tốt.

Tuy nhiên, gỗ có thể:

• Nặng.
• Hút ẩm.
• Bị ảnh hưởng bởi côn trùng hoặc điều kiện môi trường.

Bao bì kim loại

Bao bì kim loại có độ bền và khả năng bảo vệ tốt.

Một số ứng dụng gồm:

• Lon thực phẩm.
• Lon đồ uống.
• Bình chứa.
• Bao bì công nghiệp.

Bao bì giấy và carton

Đây là nhóm vật liệu phổ biến nhờ:

• Dễ in.
• Dễ tạo hình.
• Khối lượng tương đối nhẹ.
• Có khả năng tái chế trong những điều kiện phù hợp.

Tùy ứng dụng, giấy có thể được:

• Cán.
• Tráng.
• Ghép.

với những vật liệu khác nhằm cải thiện tính năng.

Bao bì thủy tinh và gốm

Các loại vật liệu này thường phù hợp với:

• Thực phẩm.
• Đồ uống.
• Dược phẩm.
• Mỹ phẩm.

Ưu điểm là độ cứng và tính ổn định với nhiều loại sản phẩm.

Nhược điểm thường gặp là:

• Khối lượng tương đối lớn.
• Nguy cơ vỡ khi va đập.

Bao bì từ vật liệu dệt

Các loại sợi:

• Đay.
• Gai.
• Vải.
• Sợi tổng hợp.

có thể được dùng để sản xuất bao chứa nông sản hoặc các sản phẩm dạng hạt.

Bao bì mây, tre, nứa

Đây là những dạng bao bì truyền thống được sử dụng dưới hình thức:

• Giỏ.
• Thúng.
• Rổ.
• Lẵng.

Ngày nay, nhóm vật liệu này còn được ứng dụng trong một số sản phẩm thủ công và bao bì quà tặng.

Bao bì từ vật liệu polymer và vật liệu tổng hợp

Nhóm này gồm:

• Nhựa cứng.
• Màng mềm.
• Cao su nhân tạo.
• Vật liệu polymer.
• Các cấu trúc ghép nhiều lớp.

Đây là một trong những nhóm vật liệu rất đa dạng trong ngành bao bì hiện đại.

Phân loại theo nguồn gốc sử dụng

Nguồn bài cũ còn phân chia bao bì thành:

Bao bì của doanh nghiệp sản xuất

Là bao bì được doanh nghiệp sản xuất sử dụng để chứa và phân phối chính sản phẩm của mình.

Bao bì trong hoạt động thương mại

Đây là các dạng bao bì phục vụ:

• Chia lô.
• Ghép hàng.
• Vận chuyển.
• Phân phối hàng hóa.

Cách phân loại này chủ yếu phục vụ góc nhìn quản trị và lưu thông hàng hóa.

Từ lịch sử bao bì đến xu hướng bao bì hiện đại

Nếu trước đây mục tiêu chính là chứa đựng sản phẩm thì ngành bao bì hiện nay đang hướng đến nhiều yêu cầu phức tạp hơn.

Bao bì thông minh

Bao bì có thể kết hợp:

• QR Code.
• RFID.
• NFC.
• Cảm biến.
• Chỉ thị nhiệt độ hoặc độ tươi.

Tự động hóa sản xuất

Máy móc hiện đại giúp hỗ trợ:

• Kiểm soát chất lượng.
• Tăng tốc độ sản xuất.
• Giảm sai lệch.
• Theo dõi thông số.

Bao bì bền vững

Doanh nghiệp ngày càng nghiên cứu:

• Giảm vật liệu.
• Giảm trọng lượng.
• Cấu trúc dễ tái chế hơn.
• Mono-material.
• Vật liệu tái chế phù hợp.

Cá nhân hóa thiết kế

Công nghệ in và dữ liệu giúp doanh nghiệp phát triển nhiều biến thể bao bì phục vụ:

• Chương trình marketing.
• Phiên bản giới hạn.
• Từng nhóm khách hàng.
• Từng thị trường.

Còn lịch sử ngành bao bì tại Việt Nam thì sao?

Hai bài nguồn có tiêu đề nhấn mạnh “lịch sử bao bì Việt Nam”, nhưng nội dung lịch sử chủ yếu mô tả quá trình hình thành và phát triển của bao bì nói chung trên thế giới, chứ chưa cung cấp đủ các mốc riêng để xây dựng một niên biểu hoàn chỉnh của ngành bao bì Việt Nam.

Vì vậy, bản gộp này không gán những mốc như sự ra đời của thủy tinh, giấy, nhôm hay nhựa thành các mốc lịch sử riêng của Việt Nam.

Ở góc độ hiện tại, có thể thấy ngành bao bì tại Việt Nam đã phát triển thành một lĩnh vực sản xuất đa dạng với nhiều nhóm:

• Bao bì giấy.
• Carton.
• Bao bì nhựa.
• Bao bì màng mềm.
• Bao bì kim loại.
• Bao bì phục vụ các ngành chuyên biệt.

Sự phát triển tiếp theo của ngành ngày càng gắn với công nghệ, chất lượng, khả năng đáp ứng thị trường và yêu cầu về môi trường.

BMP Group và quá trình đầu tư phát triển công nghệ bao bì

BMP Group chú trọng phát triển năng lực sản xuất bao bì màng mềm phức hợp, đồng thời đầu tư vào máy móc và quy trình phục vụ nhiều công đoạn sản xuất.

Hệ thống thiết bị phục vụ các công đoạn như:

• In ống đồng.
• Ghép màng.
• Tráng.
• Chia cuộn.
• Làm túi.
• Kiểm phẩm.

Nhà máy sản xuất bao bì BMP Group.

Bên cạnh đầu tư thiết bị, BMP Group chú trọng kiểm soát:

• Nguyên vật liệu.
• Quy trình sản xuất.
• Chất lượng in.
• Chất lượng thành phẩm.

Các chứng nhận BMP Group đã đạt được

Theo thông tin hiện có trong hai bài nguồn, BMP Group đã đạt một số chứng nhận qua các giai đoạn:

• Năm 2011: ISO 9001:2008.
• Năm 2014: HACCP, GMP và chứng nhận an toàn thực phẩm.
• Năm 2017: ISO 9001:2015.
• Năm 2020: BRC Issue 6.
• Năm 2021: ISO 15378.

Phần chứng nhận nên được BMP Group kiểm tra lại trước khi xuất bản để đảm bảo phiên bản và tình trạng chứng nhận hiện tại được cập nhật chính xác.

Liên hệ BMP Group

Nếu doanh nghiệp đang cần tư vấn về cấu trúc vật liệu, thiết kế hoặc giải pháp sản xuất bao bì màng mềm phức hợp, hãy liên hệ BMP Group:

• Email: cdd.bmp@bmppack.com
• Hotline: (028) 66.756.588

Đội ngũ BMP Group sẽ hỗ trợ tư vấn giải pháp phù hợp với sản phẩm và yêu cầu đóng gói thực tế của doanh nghiệp.

Kết luận

Lịch sử bao bì bắt đầu từ những vật liệu tự nhiên rất đơn giản như lá cây, da thú hay giỏ đan, sau đó phát triển qua gốm, thủy tinh, giấy, kim loại và polymer.

Mỗi giai đoạn đều phản ánh nhu cầu ngày càng cao của con người về bảo quản, vận chuyển và trao đổi hàng hóa.

Ngày nay, bao bì không chỉ là vật chứa mà còn trở thành một phần của công nghệ sản xuất, nhận diện thương hiệu, trải nghiệm người dùng và chiến lược phát triển bền vững.

Sự phát triển từ những vật chứa sơ khai đến bao bì màng mềm phức hợp, bao bì thông minh hay vật liệu mới cho thấy ngành bao bì sẽ tiếp tục thay đổi song song với công nghệ và nhu cầu của thị trường.