Bao bì thực phẩm không chỉ có nhiệm vụ chứa đựng sản phẩm mà còn góp phần bảo vệ thực phẩm trước độ ẩm, oxy, ánh sáng, mùi và những tác động trong quá trình vận chuyển. Tuy nhiên, khi lượng bao bì sử dụng ngày càng tăng, bài toán giảm chất thải và sử dụng tài nguyên hiệu quả cũng trở thành một phần quan trọng trong quá trình thiết kế bao bì.

Theo OECD, thế giới tạo ra khoảng 353 triệu tấn chất thải nhựa trong năm 2019, nhưng sau khi tính đến hao hụt trong quá trình tái chế, chỉ khoảng 9% thực sự được tái chế. Bao bì là một trong những nhóm đóng góp lớn vào lượng chất thải nhựa có vòng đời sử dụng ngắn.

Vì vậy, bao bì thực phẩm thân thiện với môi trường ngày càng được quan tâm. Tuy nhiên, một giải pháp bao bì bền vững không đơn giản chỉ là thay nhựa bằng giấy hay sử dụng vật liệu được gắn nhãn “xanh”. Doanh nghiệp cần xem xét đồng thời lượng vật liệu sử dụng, khả năng bảo quản thực phẩm, trọng lượng vận chuyển, khả năng thu gom – tái chế và toàn bộ vòng đời của bao bì.

Xu hướng phát triển bao bì thực phẩm ngày càng chú trọng đến hiệu quả sử dụng vật liệu và khả năng xử lý sau sử dụng.

Bao bì thực phẩm thân thiện với môi trường là gì?

Bao bì thực phẩm thân thiện với môi trường có thể hiểu là những giải pháp đóng gói được thiết kế nhằm giảm tác động môi trường trong suốt vòng đời, đồng thời vẫn thực hiện tốt chức năng bảo vệ và bảo quản sản phẩm.

Tính bền vững của bao bì có thể được cải thiện theo nhiều hướng khác nhau như:

• Giảm lượng nguyên liệu cần sử dụng nhưng vẫn đảm bảo tính năng bảo vệ.
• Tăng khả năng tái sử dụng hoặc tái chế.
• Sử dụng vật liệu tái chế khi phù hợp với yêu cầu kỹ thuật và an toàn.
• Thiết kế cấu trúc thuận lợi hơn cho quá trình phân loại và tái chế.
• Sử dụng vật liệu có nguồn gốc tái tạo hoặc vật liệu phân hủy sinh học trong những ứng dụng phù hợp.
• Giảm kích thước, trọng lượng và khoảng trống không cần thiết trong bao bì.
• Tối ưu khả năng bảo quản để hạn chế thực phẩm bị hư hỏng và lãng phí.

Do đó, “thân thiện với môi trường” không phải là đặc tính mặc định của một loại vật liệu cụ thể. Giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh hay vật liệu sinh học đều có ưu và nhược điểm riêng tùy theo sản phẩm, thiết kế và hệ thống xử lý chất thải tại thị trường sử dụng.

Vì sao ngành thực phẩm cần hướng đến bao bì bền vững?

Giảm lượng vật liệu và chất thải bao bì

Một trong những mục tiêu quan trọng của xanh hóa bao bì là sử dụng lượng vật liệu hợp lý hơn. Giảm độ dày, giảm kích thước hoặc loại bỏ những lớp bao gói không cần thiết có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm nguyên liệu và giảm lượng chất thải phát sinh sau sử dụng.

Tuy nhiên, giảm vật liệu không nên làm ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ thực phẩm. Nếu bao bì quá mỏng hoặc khả năng cản không phù hợp khiến sản phẩm hư hỏng nhanh hơn, lợi ích môi trường đạt được từ việc giảm bao bì có thể bị triệt tiêu bởi lượng thực phẩm bị lãng phí.

Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Thay vì mô hình sử dụng nguyên liệu – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ, thiết kế bao bì theo hướng tuần hoàn chú trọng khả năng thu hồi vật liệu sau sử dụng và đưa chúng trở lại chu trình sản xuất.

Tại Việt Nam, cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR) tiếp tục được hoàn thiện với Nghị định 110/2026/NĐ-CP. Các nhóm bao bì thuộc phạm vi thực hiện bao gồm bao bì của thực phẩm và nhiều nhóm hàng hóa khác; doanh nghiệp thuộc đối tượng áp dụng phải thực hiện trách nhiệm tái chế theo quy định hoặc lựa chọn phương thức đóng góp tài chính theo cơ chế EPR.

Đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu

Xu hướng này không chỉ diễn ra tại Việt Nam. Tại Liên minh châu Âu, Packaging and Packaging Waste Regulation – PPWR bắt đầu được áp dụng từ ngày 12/08/2026, với lộ trình tăng khả năng tái chế, giảm chất thải bao bì và áp dụng các yêu cầu mới trong những năm tiếp theo. Quy định cũng giới hạn PFAS trong bao bì tiếp xúc thực phẩm vượt các ngưỡng quy định.

Điều này khiến khả năng tái chế, thành phần vật liệu và thiết kế bao bì ngày càng trở thành những yếu tố doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm cần xem xét ngay từ giai đoạn phát triển sản phẩm.

Các hướng xanh hóa bao bì thực phẩm phổ biến

1. Giảm lượng vật liệu sử dụng

Đây thường là một trong những giải pháp thực tế nhất.

Doanh nghiệp có thể tối ưu kích thước túi, giảm độ dày màng khi điều kiện kỹ thuật cho phép, loại bỏ lớp bao gói không cần thiết hoặc thiết kế cấu trúc mới sử dụng ít nguyên liệu hơn nhưng vẫn đạt yêu cầu về cản ẩm, cản khí và độ bền cơ học.

Giải pháp này thường được gọi là lightweighting hoặc downgauging.

2. Thiết kế bao bì thuận lợi hơn cho tái chế

Khả năng tái chế không chỉ phụ thuộc vào việc vật liệu về lý thuyết có thể tái chế hay không.

Một cấu trúc còn phải phù hợp với:

• Hệ thống thu gom tại thị trường sử dụng.
• Công nghệ phân loại.
• Công nghệ tái chế hiện có.
• Mức độ nhiễm bẩn thực phẩm.
• Thành phần keo, mực, lớp phủ và các vật liệu khác.

Vì vậy, việc chuyển từ những cấu trúc nhiều vật liệu khác nhau sang cấu trúc đơn vật liệu hoặc các vật liệu tương thích hơn với quy trình tái chế đang được quan tâm trong nhiều ứng dụng bao bì mềm.

3. Sử dụng vật liệu tái chế

Nhựa tái chế sau tiêu dùng – PCR có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng nguyên liệu nhựa nguyên sinh trong một số ứng dụng.

Tuy nhiên, đối với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, việc sử dụng vật liệu tái chế phải được đánh giá theo yêu cầu an toàn thực phẩm và quy định của thị trường liên quan. Không nên mặc định rằng mọi loại nhựa tái chế đều phù hợp để tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

4. Bao bì tái sử dụng và refill

Một số ngành hàng có thể giảm lượng bao bì sử dụng một lần thông qua:

• Chai hoặc hộp có thể tái sử dụng.
• Túi refill.
• Bao bì dung tích lớn.
• Hệ thống hoàn trả – tái sử dụng.

Hiệu quả thực tế cần được đánh giá dựa trên số lần tái sử dụng, quá trình vệ sinh, vận chuyển và hệ thống thu hồi.

Những vật liệu và giải pháp bao bì thân thiện môi trường phổ biến

Không có một vật liệu duy nhất phù hợp với mọi loại thực phẩm. Việc lựa chọn cần bắt đầu từ yêu cầu của sản phẩm.

Bao bì giấy và carton

Giấy và carton được sử dụng rộng rãi cho hộp, túi, khay và bao bì thứ cấp.

Ưu điểm của nhóm vật liệu này là khả năng in ấn tốt, khối lượng tương đối nhẹ và có hệ thống thu hồi – tái chế khá phổ biến tại nhiều thị trường.

Tuy nhiên, giấy không tự nhiên có khả năng cản dầu, nước, hơi ẩm hoặc oxy ở mức cần thiết cho mọi loại thực phẩm. Vì vậy, bao bì giấy tiếp xúc thực phẩm có thể cần lớp phủ hoặc lớp ghép bổ sung.

Khi đó, khả năng tái chế của bao bì phải được đánh giá dựa trên toàn bộ cấu trúc, chứ không chỉ lớp giấy bên ngoài.

PET và rPET

PET được sử dụng nhiều trong chai đồ uống, khay và một số dạng bao bì thực phẩm nhờ độ trong, độ bền cơ học và khả năng tạo hình tốt.

PET cũng là vật liệu có thể được thu gom và tái chế tại nhiều thị trường. PET tái chế – rPET có thể tiếp tục được sử dụng trong nhiều ứng dụng khi đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và an toàn liên quan.

Tuy nhiên, ký hiệu tái chế số 1 không có nghĩa rằng mọi sản phẩm PET đều chắc chắn được tái chế sau khi sử dụng. Điều này vẫn phụ thuộc vào hệ thống thu gom, phân loại và cơ sở tái chế tại địa phương.

Bao bì từ vật liệu sinh học

Một số loại polymer sinh học như PLA, PHA hoặc vật liệu chứa tinh bột được phát triển nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu hóa thạch hoặc cung cấp một lựa chọn xử lý cuối vòng đời khác.

Cần phân biệt rõ:

Bio-based nói đến nguồn nguyên liệu có nguồn gốc sinh học.

Biodegradable nói đến khả năng phân hủy sinh học trong những điều kiện nhất định.

Compostable yêu cầu vật liệu đáp ứng những điều kiện và tiêu chuẩn cụ thể để có thể phân hủy trong hệ thống ủ tương ứng.

Một vật liệu có nguồn gốc thực vật vì vậy không đồng nghĩa với việc nó tự phân hủy nhanh trong môi trường tự nhiên.

Vật liệu từ sợi thực vật và phụ phẩm nông nghiệp

Bã mía, sợi thực vật và một số phụ phẩm nông nghiệp có thể được sử dụng để tạo khay, hộp hoặc vật liệu đệm cho một số ứng dụng.

Một số giải pháp mới còn sử dụng sợi nấm hoặc phụ phẩm nông nghiệp để tạo vật liệu đệm thay cho xốp trong vận chuyển.

Đây là nhóm vật liệu đáng chú ý, nhưng khả năng áp dụng còn phụ thuộc vào tính chất sản phẩm, độ ẩm, yêu cầu cản, điều kiện sản xuất và hệ thống xử lý sau sử dụng.

Thủy tinh và kim loại

Thủy tinh, nhôm và thép có thể được tái chế và phù hợp với nhiều sản phẩm thực phẩm hoặc đồ uống.

Đổi lại, bao bì cứng thường sử dụng nhiều vật liệu và có trọng lượng vận chuyển cao hơn bao bì mềm. Vì vậy, không nên đánh giá tính bền vững chỉ dựa trên tỷ lệ tái chế mà cần xem xét cả quá trình sản xuất và logistics.

Mỗi nhóm vật liệu có những ưu và hạn chế riêng; lựa chọn cần dựa trên yêu cầu của thực phẩm và vòng đời bao bì.

Bao bì màng mềm phức hợp có thể đóng vai trò gì trong xanh hóa?

Bao bì màng mềm phức hợp được tạo thành bằng cách kết hợp hai hoặc nhiều lớp vật liệu nhằm tận dụng đặc tính của từng lớp.

Tùy cấu trúc, bao bì có thể hỗ trợ:

• Cản hơi ẩm.
• Cản oxy.
• Cản ánh sáng.
• Giữ hương.
• Tạo lớp hàn nhiệt.
• Tăng độ bền cơ học.
• Hỗ trợ in ấn và trình bày sản phẩm.

Một lợi thế đáng chú ý của bao bì mềm là trọng lượng thấp so với nhiều dạng bao bì cứng, nhờ đó có thể giảm lượng vật liệu và tải trọng trong quá trình vận chuyển.

Khả năng bảo quản tốt cũng có thể góp phần kéo dài thời gian sử dụng của thực phẩm trong những ứng dụng phù hợp, từ đó hạn chế tổn thất sản phẩm.

Tuy nhiên, không nên mặc định rằng bao bì màng ghép nhiều lớp luôn có thể tái chế. Khi các lớp được làm từ những polymer khác nhau hoặc kết hợp nhôm, giấy, keo và lớp phủ, quá trình phân tách và tái chế có thể trở nên phức tạp.

Vì vậy, hướng phát triển bền vững của bao bì mềm hiện nay tập trung nhiều hơn vào:

• Giảm độ dày và lượng vật liệu.
• Thiết kế cấu trúc đơn vật liệu khi phù hợp.
• Giảm số lớp không cần thiết.
• Tăng khả năng tương thích với dòng tái chế.
• Tối ưu kích thước túi.
• Cải thiện hiệu suất sản xuất.
• Đảm bảo đủ tính năng bảo vệ để hạn chế lãng phí thực phẩm.

Xanh hóa bao bì cần cân bằng giữa giảm vật liệu, khả năng xử lý sau sử dụng và yêu cầu bảo quản thực phẩm.

Lợi ích của việc xanh hóa bao bì thực phẩm

Sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn

Thiết kế tối ưu có thể giảm lượng nguyên liệu cần thiết cho mỗi đơn vị sản phẩm, đồng thời giảm khối lượng bao bì phải vận chuyển và xử lý sau sử dụng.

Hỗ trợ giảm chất thải

Việc tăng khả năng tái chế, tái sử dụng hoặc sử dụng vật liệu tái chế có thể giúp giữ vật liệu trong chu trình kinh tế lâu hơn thay vì nhanh chóng trở thành chất thải.

Hạn chế lãng phí thực phẩm

Đây là yếu tố dễ bị bỏ qua khi nói về bao bì bền vững.

Một bao bì sử dụng rất ít vật liệu nhưng không đủ khả năng bảo vệ sản phẩm có thể dẫn đến thực phẩm bị hỏng, mất chất lượng hoặc phải loại bỏ sớm.

Vì vậy, bảo vệ sản phẩm vẫn là chức năng cốt lõi của bao bì bền vững.

Hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường

Thiết kế theo hướng giảm vật liệu, thuận lợi cho tái chế và minh bạch về thành phần có thể giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước các yêu cầu môi trường ngày càng tăng tại thị trường trong nước và xuất khẩu.

Hỗ trợ xây dựng hình ảnh thương hiệu

Các giải pháp bao bì được thiết kế có trách nhiệm có thể giúp thương hiệu truyền tải định hướng phát triển bền vững. Tuy nhiên, doanh nghiệp nên sử dụng những tuyên bố cụ thể và có cơ sở thay vì những claim chung chung như “100% xanh”, “hoàn toàn thân thiện môi trường” hoặc “phân hủy hoàn toàn” nếu chưa được chứng minh.

Thách thức khi chuyển sang bao bì bền vững

Xanh hóa bao bì không đơn giản là thay một vật liệu bằng một vật liệu khác.

Doanh nghiệp có thể phải giải quyết đồng thời nhiều yếu tố như:

• Chi phí nguyên liệu mới.
• Khả năng tương thích với máy đóng gói hiện tại.
• Khả năng hàn dán.
• Tốc độ đóng gói.
• Khả năng cản ẩm, oxy và ánh sáng.
• Độ bền trong vận chuyển.
• Yêu cầu tiếp xúc thực phẩm.
• Khả năng in ấn.
• Thời hạn bảo quản sản phẩm.
• Khả năng thu gom và tái chế tại thị trường tiêu thụ.

Ví dụ, chuyển từ cấu trúc màng ghép có tính cản cao sang một cấu trúc dễ tái chế hơn nhưng làm giảm đáng kể thời hạn bảo quản chưa chắc đã tạo ra kết quả môi trường tốt hơn.

Do đó, một giải pháp phù hợp cần cân bằng giữa hiệu suất bao bì, lượng vật liệu, khả năng xử lý cuối vòng đời và mức độ bảo vệ thực phẩm.

Cách lựa chọn bao bì thực phẩm thân thiện với môi trường

Xác định đặc tính của sản phẩm

Trước tiên cần xác định thực phẩm nhạy cảm với yếu tố nào:

• Hơi ẩm.
• Oxy.
• Ánh sáng.
• Mùi.
• Dầu mỡ.
• Nhiệt độ.
• Va đập.

Đây là cơ sở để xác định mức độ cản và cấu trúc bao bì cần thiết.

Không sử dụng nhiều vật liệu hơn mức cần thiết

Nếu cấu trúc mỏng hơn vẫn đáp ứng được quá trình đóng gói, vận chuyển và thời hạn sử dụng, giảm lượng vật liệu thường là hướng nên được ưu tiên đánh giá.

Xem xét khả năng tái chế của toàn bộ cấu trúc

Không nên chỉ dựa vào vật liệu chính.

Keo, lớp phủ, lớp kim loại hóa, zipper, vòi, nhãn và mực in đều có thể ảnh hưởng đến khả năng xử lý sau sử dụng.

Đánh giá hệ thống thu gom tại thị trường đích

Một vật liệu có khả năng tái chế về mặt kỹ thuật nhưng không có hệ thống thu gom hoặc cơ sở tái chế phù hợp tại nơi sản phẩm được tiêu thụ thì khả năng được tái chế thực tế vẫn có thể thấp.

Kiểm tra trên dây chuyền và sản phẩm thực tế

Trước khi chuyển đổi cấu trúc bao bì, doanh nghiệp nên thử nghiệm:

• Khả năng chạy máy.
• Độ bền đường hàn.
• Khả năng cản.
• Độ bền cơ học.
• Khả năng bảo quản thực phẩm.
• Điều kiện vận chuyển.
• Thời hạn sử dụng.

Đặc biệt với thực phẩm, không nên thay đổi vật liệu chỉ dựa trên mục tiêu môi trường mà bỏ qua các yêu cầu an toàn và bảo quản.

Xu hướng bao bì thực phẩm bền vững trong thời gian tới

Thay vì tìm kiếm một loại vật liệu duy nhất để thay thế tất cả bao bì hiện tại, ngành bao bì đang chuyển sang cách tiếp cận toàn diện hơn.

Một số hướng đáng chú ý gồm giảm vật liệu, thiết kế để tái chế, cấu trúc mono-material, sử dụng vật liệu tái chế phù hợp, refill – reuse, tối ưu logistics và tăng khả năng thu hồi bao bì sau sử dụng.

Ở các thị trường có yêu cầu môi trường ngày càng cao, yếu tố bền vững cũng dần chuyển từ hoạt động tự nguyện sang một phần trong yêu cầu tuân thủ. Tại Việt Nam, EPR đang thúc đẩy trách nhiệm của nhà sản xuất và nhập khẩu đối với bao bì sau tiêu dùng; trong khi tại EU, PPWR tạo ra lộ trình mới về giảm chất thải, khả năng tái chế và vật liệu trong bao bì.

Điều này cho thấy hướng đi dài hạn không phải đơn giản là “không dùng nhựa”, mà là thiết kế bao bì sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, bảo vệ sản phẩm tốt hơn và có lộ trình xử lý sau sử dụng rõ ràng hơn.

BMP Group và định hướng tối ưu bao bì màng mềm phức hợp

BMP Group tập trung sản xuất bao bì màng mềm phức hợp cho các ngành hàng như thực phẩm, bánh kẹo, đồ uống, nông sản và nhiều nhóm sản phẩm khác.

Tùy đặc tính sản phẩm và yêu cầu bảo quản, cấu trúc bao bì cần được lựa chọn khác nhau. Các yếu tố như khả năng cản ẩm, cản khí, độ bền cơ học, khả năng hàn dán, kích thước và lượng vật liệu sử dụng đều cần được cân nhắc ngay từ giai đoạn phát triển bao bì.

Hệ thống sản xuất của BMP Group hỗ trợ các công đoạn:

• In ống đồng.
• Ghép màng.
• Chia cuộn.
• Làm túi.
• Kiểm phẩm.

Theo thông tin hiện có của BMP Group, doanh nghiệp đã đạt các chứng nhận qua các giai đoạn:

• 2011: ISO 9001:2008.
• 2014: HACCP, GMP và chứng nhận an toàn thực phẩm.
• 2017: ISO 9001:2015.
• 2020: BRC Issue 6.
• 2021: ISO 15378.

Thay vì mặc định một cấu trúc bao bì là “xanh”, doanh nghiệp nên lựa chọn giải pháp dựa trên đặc tính thực phẩm, yêu cầu bảo quản, mục tiêu giảm vật liệu và điều kiện thu gom – tái chế tại thị trường tiêu thụ.

Email: cdd.bmp@bmppack.com
Hotline: (028)66.756.588